Merhaba sevgili avcı dostlarım;
Iki aylık bir aradan sonra tekrar sizlerle birlikte olmanın sevinci içindeyim. Umarım 2009-2010 sezonu siz avcı dostlarım için kazasız belasız ve verimli bir şekilde geçmektedir. Bu ayki yazımda sizlere Avrupa Birliği’nin yayınlamış olduğu Çulluk Yönetim Planından kesitler sunmaya çalışacağım. Pek çoğumuzun favori avı olan çulluk avının sürdürülebilir olması için elbette bazı önlemler ve çalışmalar yapılmaktadır. Ülkemizdeki Av Yönetimi anlayışı sadece avcıdan para toplama ve av sahasında belge kontrolünden ibaret olduğu için yerel kaynaklardan yararlanamamaktayız. Avrupa Birliğinin yapmış olduğu bu çalışma ile çulluk avının sürdürülebilirliği açısından son derece önemli bir bilimsel çalışmadır.
*Ferrand and F. Gossmann, Office National de la Chasse et de la Faune Sauvage, Game and Wildlife Science, Vol.18 (1), March 2001.
Özet
Orman çulluğu deniz kıyısı ve ormanlık alanlarda yaşayan bir kuştur. Üye ülkelerde yıllık olarak 3-4 milyon kuş avlanılmakta ve bu şekilde üye ülkelerdeki ana av kuşu özelliğine sahip olmaktadır. Orman çulluğu korunması gereken bir kuş türü olarak tanımlanmıştır. Bu kaygılar özellikle üye ülkelerde kuş sayısının azaldığının belirlenmesi neticesinde ortaya çıkmıştır. Ancak bazı uzmanlara göre çulluk sayısında azalma söz konusu değildir ve bu nedenle bu tür koruma çalışmaları halen daha tartışılmaktadır.
Orman Çulluğu sayısının tehdit eden başlıca faktörler (1) kışlama ve üreme alanlarının tahrip /düzenlenmesi, (2) üreme ve özellikle sert hava koşullarında yapılan aşırı avcılık faaliyetleridir. Özellikle her geçen yıl avlanılan kuş sayısın artması ile toplam populasyondaki genç ve üreme yeteneğine sahip bireylerde ciddi azalmalar şekillenmektedir.
Orman çulluğunun korunması gereken bir tür halinden çıkarabilmek için Uzun Vadeli (10 yıl) bir program uygulanmalıdır. Bu plan çerçevesinde kuş sayısını en fazla etkileyen nedenler ortadan kaldırılırken aynı zamanda ciddi düzenlemelerin de yapılması gerekmektedir. Bu bağlamda kısa vadeli program içeriğinde;
Üreme ve kışlama habitatlarının geliştirilmesi
Sürüdürülebilir avcılık faaliyetlerinin düzenlenmesi ve geliştirilmesi
Bilimsel çalışmaların ve gözlemlerin arttırılması ve geliştirilmesi
Bahsedilen bu hedeflere ulaşılabilmesi için Yönetim Planı 3 yıl içerisinde ulaşılması gereken 11 madde üzerinde durmaktadır.
(1)Orman çulluklarının yaşam alanı olan Ormanlık Bölgelerin geliştirilmesi ve çulluklar için uygun üreme ve barınma alanlarının korunmalıdır.
(2) Ormanlık alanlar çevresindeki geçici sulak alanlar,çayır ve çalılık bölgelerin korunmalıdır
(3) Orman çevresindeki tarımın doğal-organik şekilde yapılmasının teşviki ile çulluklar için daha fazla yemlenme alanı yaratılmalıdır
(4) Aşırı soğuk havaların önceden tahmin edilerek yerel veya ulusal düzeyde avcılığın kapatılması ve uygun olmayan kış şartlarında çullukların zaiyat vermesini önleyici tedbirlerin alınması, ülkelerde av yönetim başkanlıklarında soğuk dönem uygulama protokollerinin hazırlanmalıdır
(5) Avcılığın yasak olduğu alanlar açıkça belirtilerek bu bölgeler içine 1-2 kmlik çapa sahip orman etrafındaki yemlenme bölgeleri de dahil edilerek oluşturulmalıdır
(6) Kış koşulları ve populasyon durumuna göre üye ülkeler günlük avlanma limitlerini belirlemelidirler.
(7) Tüm üye ülkelerde aşırı soğuk ve elverişsiz hava durumu uyarısı verildiğinde Geçici Av Yasağı getirilme düzenlemeleri yapılmalıdır
(8) Avrupa Birliği üye ülkelerinde üreme döneminde yapılan avcılık kuşları etkilememektedir ve ulusal avlanma sezonları belirlenirken Avrupa Birliğinin yayınladığı Kuşların Üreme ve Üreme Öncesi Göçleri İsimli rapor temelinde belirlenmelidir.
(9) Üreme ve kışlama ekolojileri üzerine yoğunlaşan çalışmalara devam edilmeli Özellikle Rusya gibi üremenin yoğun olduğu ülkelere yardım ve destek sağlanmalıdır.
(10) Ulusal Av raporu istatistikleri ( yaş ve cinsiyet oran bilgileri dahil) toplanmalı,analiz edilmeli, ulusa/bölgesel/uluslar arası araştırma programlarında kullanılmalıdır.
(11) Çullukların üreme ve kışlama bölgeleri olan ülkeler arasındaki iletişim geliştirilerek devam ettirilmelidir.
Giriş
Orman Çulluğu Scolopax rusticola avcılığı üye ülkelerin düzenlemelerine bağlı olarak serbest olan bir kuştur. Bununla birlikte bu tür korunması gereken türler statüsünde yer almaktadır (Tucker & Heath, 1994, BirdLife International, 2004b). Ancak bazı uzmanlar ve Wetlands International (Wetlands International, 2002)’ a göre çulluk saısında önemli bir düşüş mevcut değildir.
Bu türün korunması gereken canlılar sınıfına girmesindeki ana etken bazı üye ülkelerdeki ve en önemli üreme bölgesi olan Rusya’daki sayısının azaldığının tespiti neticesindedir. Orman çullukları Avrupa’da çok önemli bir av kuşu olma özelliğinin yanı sıra İnsan baskısına da son derece açıktırlar. Bu yüzden mevcut olan koruma durumu ile koruma çalışmalarının etkileri üzerine yapılan çalışmaların verileri, günümüzdeki durumun nedenlerinin saptanması ve kuş populasyonunun devam ettirilebilmesi için gereken yönetimsel uygulama önerileri ile kötü durumdaki bölgelerdeki durumun pozitife döndürülme çalışmaları oldukça önemli görülmektedir.
Bununla birlikte bu Yönetim raporu sadece Avrupa Birliğine üye ülkelerdeki koruma ve düzenleme çalışmaları için önerilerde bulunmaktadır ancak Orman Çulluğu ekolojisi çalışmaları göstermektedir ki özellikle Rusya gibi üreme ve Güney ülkeleri gibi (Türkiye bu grupta yer alıyor Ç.N.) kışlama bölgelerinde de aynı özen ve önemle çalışmalar yapılmalıdır. Uzun vadede başarı sağlanması Uluslar arası işbirliği ve yardımlaşma ile mümkün kılınacaktır.
Biyolojik Bilgiler Genel Bilgiler
Orman çulluğu tüm Avrupa ülkelerinde var olan bir kuş türüdür. Baltık ülkeleri,Orta Avrupa ve İskandinav ülkeleri üreme bölgeleri olarak tanımlanırken Güney Ülkeleri (İngiltere,Fransa,İspanya,; Türkiye de bu grupta yer alır Ç.N.) ise daha çok Kışlama Bölgeleri olarak tanımlanmaktadırlar. Ilıman iklime sahip bölgeler ise hem üreme hem de kışlama yerleri olarak biçimlenmiştir. (Snow & Perrins, 1998; Ferrand & Gossman, 2001). Avrupa Orman Çulluğu nüfusunun %90’ından fazlası Rusya,Belarus ve İskandinav ülkerinde üremektedirler. (Hoodless & Saari, 1997).
Avrupadaki üreyen kuş sayısı oldukça fazla ( 1.800.000 ) olarak tahmin edilmektedir ve Avrupa çapında yapılan çalışmalarda bu sayının korunduğu saptanmıştır. Bununla birlikte BirdLife International (2004a)’ a göre Rusya’daki koşulların ağırlaşmasına paralel olarak populasyonda bir azalma söz konusudur. Bu durumun varlığı hala tartışma konusudur özellikle rusya gibi üreme ve Fransa gibi kışlama alanlarında yapılan gözlem çalışmaları uzun dönem populasyon durağanlığı açısından oldukça dalgalı ve değişimsel bilgiler vermektedir.(Ferrand et al, 2003). Ferrand & Gossmann (2001)’ a göre kışlama populasyonları sabit olarak devam etmektedir.
Populasyon Gelişimi
Ferrand & Gossman (2001)’a göre Avrupadaki çulluk populasyonunun sayısını tam olarak belirlemek oldukça güçtür ancak yapılacak bilimsel çalışmalar ile populasyon büyüklüğünün devam edip etmediği veya büyük populasyon grupları belirlenebilir. BirdLife International’ a göre Rusya ve eski Sovyetler Birliği ülkeleri dahil Avrupa’daki Çulluk sayısı 1,800,00 ila 6.600.00 arasında olduğu, Avrupa Birliği ülkelerinde ise 460,000 ila 1,500,000 adet kuş olduğu tahmin edilmektedir. (BirdLife International, 2004b). Türlerin üreme ekolojileri dikkate alındığında populasyondaki üreyip kuluçkaya yatan dişi oranı tahmin edilebilir.
Bu türün üreyen birey sayısında azalma olduğu söylenmesine rağmen bu durum ülkeden ülkeye farklılıklar göstermektedir (BirdLife International, 2004a).
En fazla negatif durumun var olduğu düşünülen ülkeler sırasıyla Rusya,Hırvatistan,Lüksembur,İngiltere ve İsviçre iken diğer üye ülkelerde durum daha durağan halde iken İsveç,Estonya ve Avusturya gibi bazı ülkelerde populasyonda artış olduğu düşünülmektedir. .
Ferrand & Gossman (1998a) Fransa’da 1992-1997 yılları arasında Orman Çulluğu’nun üreme populasyonunda belirgin bir stabilite tespit etmişlerdir . aynı duruma ilşikin tüm avrupayı kapsayan bir rapor Hoodless & Saari (1997) tarafından 1970 lerin ortalarından 90 ların sonlarını kapsayacak şekilde hazırlanmış ve sunulmuştur.
Rusya’daki üreme populasyonu da gözlemlenmiş ve bir azalmadan çok yıllar içinde dalgalanmalar (Fokin et al., 2004). Bu tip dalgalanmalar Batı Avrupadaki üreme bölgelerinde de saptanmış ancak yerel olarak bazı nüfus azalmaları da belirlenmiştir. (Gossmann & Ferrand, 2004)
Pek çok kuş gözlem şeması olmasına rağmen bu kuşların biyolojileri hakkında çalışmalar yapmak oldukça güçtür ve özverili çalışmalar ve gözlemlere ihtiyaç duyulmaktadır (Ferrand & Gossman, 2001).
Yıllık Dağılım
Orman çullukları göçmen kuşlardır ve pek çoğu batı deniz kenarı ülkelerde (Irlanda, Britanya, Fransa) yıl boyu kalırlar ayrıca pek çok ülkeye de kışı geçirmek üzere göç ederler.(Snow & Perrins, 1998; Cramp & Simmons, 1983)
Sonbahar göçü genellikle Eylül ayı sonu veya ekim ayı başında soğukların bastırması ile başlar ve kasım sonuna kadar devam eder.. (European Commission, 2001, Snow & Perrins, 1998), Ayrıca Eylülk ayı ortalarında da Rusya’da göçün başladığı saptanmıştır. Russia (Ural) (Ferrand)
Kışlama bölgelerinde ise kuşlar soğuğa bağlı olarak yiyecek bulmak amacıyla lokal göçlerde Ayrıca Çulluklar kıyı hatları boyunca da haherekt edebilirler. (Gossman & Ferrand, 1998b). Soğuk havalarda kuşların bu göçü özellikle vücut yağlarının mobilizasyonuna bağlıdır (Boos et al., 2005).
Bahar göçü ise Şubat sonu ile Mart başında başlar ve kuşlar Mart sonu Mayıs başı arası Rusya’daki üreme bölgelerine geri dönerler (Ferrand & Gossmann, 2001).
Göç stratejileri pek çok farklılıklar göstermektedir. En kuzeye doğru şekillenen göç güney ve kuzey kışlama bölgeleri arasında şekillenir ki kalıcı olan kuşlar Batı ülkelerinde (Fransa,Britanya) üreyebilmektedirler (Ferrand & Gossmann, 2001).
Genel kanı olarak bu kuşlar doğdukları ve yerleştikleri yerlere geri dönme açısından oldukça başarılıdırlar (Hoodless, 2002). Hoodless & Coulson (1998) İngiltere’deki çullukların kış süresinde ve sonraki üreme dönemlerinde doğdukları bölgelere sadık olarak bulunduklarını bununla birlikte %13 ‘ünün kışlamak için İrlanda’ya %4 ünün Avrupa Anakarasına gittiklerini saptamışlardır. Bu hareketlerin soğuk hava ile ilgisi İngiltere adasına göçen kuşlar özellikle Fİnlandiye,İsveç ve Norveç’ten gelmektedir ve avlanan kuşların çoğu bu göç eden yabancı kuşlardır. .
Hayatta kalma ve üreyebilirlik
Tavecchia ve ark.. (2002) Fransa’da yetişkin çullukların ortalama erişkin ömrünün 1.5 yıl gibi kısa bir süre olduğunu tahmin etmektedirler. Ayrıca çullukların hayatta klma oranlarının Fransa ve İngiltere’deki kışlama şartları ile doğrudan olarak değişebildiğini saptamışlardır. Bu çalışma ile Fransa’da yetişkin bireylerin yıllık hayatta kalma oranları oldukça düşük olarak saptanmıştır ve aynı zamanda bu durum özellikle soğuk havalar gibi sert kış şartları ile birleştiğinde populasyonun azalmasında önemli derecede etki yapmaktadır. Bauthian (2005) yaptığı çalışmanın sonuçları Frnasa’daki çullukların hayatta kalma oranlarının avcılık baskısının bölgesel olarak çok fazla değişebildiğinden dolayı Tavecchia ve ark. Yaptığı çalışma sonuçlarından %15 daha fazla olabileceğini belitmişlerdir.
Hoodless and Coulson (1998) her dişiden 1,8 adet yavrunun erişkinliğe ulaştığını tahmin etmektedirler. Britanya’da yapılan bu çalışmada kuluçkalamaların Mart-Temmuz arasında olduğu , Mart ayı sıcaklığının yumurtlama ile doğrudan ilişkiği olduğu belirtilmiştir. Yumurtlama ve kuluçka döneminde hayatta kalma oranı %41 civarı iken Mart ayında kuluçkaya yatan her dişinin ortalama %89 u hayatta kalmaktadır. Tüylenme bitene kadar yavrularda hayatta kalma oranı %56 8 olarak saptanmıştır
Halkalama çalışmaları sonucunda erişkin bireylerde hayatta kalma oranı % 52 +/- %2 yavruların ilk yıl hayatatta kalma oranları ise %47 +/- %2 olarak belirlenmiştir. Bu sonuçlara göre dişilerdeki yıllık 1,8 lik yavru üretim oranı populasyonun devamlılığı açısından son derece önemlidir.
Duriez ve ark . (2005c) Bretagne’de yaptıkları çalışmada kışlama döneminde yetişkinlerin 0.86+/- 0.07ve bir yaşındaki yavruların ise 0.63+/- 0.07 hayatta kalma oranlarına sahip olduklarını belirlemişlerdir.Ayrıca bu çalışma sonucunda avcılığın da kışlamadaki hayatta kalma üzerine etkileri olduğunu saptamıştır .
Nyenhuis, H. (1991), Hoodless & Couldson (1998) potansiyel yırtıcıların da kuluçka ve yetişkinler üzerine olan etkilerinden bahsetmişlerdir. Özelikle Yaban domuzu,tilki ve baykuşların etkileri bilinmektedir.
Yaşam Şekli Üreme
Avrupa’da üreme periyodu üreme bölgelerindeki bölgesel şartlara bağlı olarak Şubat ayında başlar ve Ağustosa kadar devam eder. (Ferrand, 2001).
Kuluçkaya yatma dönemi Baltık ülkelerinde Mart ayı ortalarında başlarken Britanya ve İrlanda’da Mart başında başlar ancak en yoğun olarak mart ortası nisan ortası dönemde gerçekleşir. Geç dönem kuluçkalar Temmuz ortalarına kadar devam edebilir. (Snow & Perrins, 1998).
Yuvaları yere yaparlar, genellikle 4 yumurta (2-5) yumurtlanır ve yumurtalar 21-24 günde çatlar. Yumurtadan çıkan yavrular 15-20 günde tüylerini düzerler.
(Snow & Perrins, 1998).
Beslenme
Çulluklar genel olarak toprak solucanları ile beslenirler(Granval, 1987), ancak çeşitli larvalar ve böcekler de besinlerini (Granval, 1987 ; Snow & Perrins, 1998). Soğuk havalar bu hayvanlar için dramatik sonuçlara neden olabilir hatta aşırı soğuklar beslenememeden dolayı açlıktan ölümlere bile yol açabilir. (Ferrand & Gossman, 1998b).
Tablo1: Avrupaki Üreyebilen Çulluk Populasyonu tahminleri (BirdLife International, 2004a)
---------------------------------------------------------
Ülke Populasyon büyüklüğü (adet) Yıllar
---------------------------------------------------------
Arnavutluk 50 -100 1996-2002
Andorra (15-30) 1999-2001
Ermenistan 350-850 1997-2002
Avusturya (1,500-4,500) 1998-2002
Belarus 100,000 – 120,000 1997-2000
Belçika 1,600-2,800 2001-2002
Bulgaristan 0-20 1996-2002
Hırvatistan (1-50) 2002
Çek Cum. 2,000-4,000 2000
Danimarka 2,000-3,500 1989-1996
Estonya 20,000-50,000 1998
Finlandiya 100,000-150,000 1998-2000
Fransa (10,000-30,000) 1998-2002
Gürcistan present 2003
Almanya (12,000-24,000) 1995-1999
Yunanistan (0-10) 1995-2000
Macaristan (10-60) 1995-2002
İrlanda Cum. 2,500-10,000 1988-1991
Italya (80-150) 2003
Letonya 20,000-30,000 1990-2000
Liechtenstein 3-8 1998-2000
Litvanya (10,000-20,000) 1999-2001
Lüksemburg 80-100 2000-2002
Makedonya 30-90 1990-2000
Moldova
Hollanda 2,000-3,000 1998-2000
Norveç (30,000-50,000) 1990-2002
Polonya (20,000-100,000) 1990-2000
Portekiz - -
Azores present 2002
Madeira present 2002
Romanya (6,000-9,000) 1990-2002
Rusya (1,200,000-5,000,000.) 1990-2000
Sırbıistan 600-1,000 1990-2002
Slovakya 1,300-2,500 1990-1999
Slovenya (100-200) 1999-2000
İspanya (2,310-2,590) 1980-2001
Kanarya Adaları 1,000-2,500 1997-2003
İsveç (250,000-1,000,000) 1999-2000
İsviçre 1,130-1,630 1993-1996
Turkiye (0-50) 2001
Ukrayna 7,600-12,800 1990-2000
UK 5,400-13,700 2000
Avrupa Birliği Top. (yaklaşık) 466,280 – 1,453,610
Toplam Avrupa (yaklaşık) 1,800,000 - 6,600,000
Tablo 2: Orman Çulluğu Scolopax rusticola Avcılığı ile ilgili Bilgiler
Üye Ülke Durum Avlanma sezonu Yıllık Avlanılan kuş Tahmini Ref
Avusturya S 01.09 – 30.04 2,700 – 6,000 2
Belçika Flanders : Y
Wallonia : S 15.10 – 31.11 ? 2
Kıbrıs Rum Kesimi S 01.01 – 28.02
(Sadece Çarşamba ve Pazar günleri) 3
Çek Cum. S
Danimarka S 01.10 – 31.12 25,000 1, 2
Estonya S 20.08 – 31.10 1
Finlandiya S 20.08 – 31.12. 5,200 1
Fransa S 01.09- Şubat 1,168,290 (+/- 2.3%) 1998-1999 2, 4
Almanya S 16.10 – 15.01 6,000 2
Yunanistan S 15.09 – 28.02 450,000 – 550,000 2
Macaristan S 01.03 – 10.04 9,500 for year 2001 1,5
İrlanda Cum. S 01.11 – 31.01 ? 1,2
Italya S 30.09 – 31.01 (31.12 Kuzeyde 500,000 – 1,500,000 2
Letonya S Göç başlangıcından 1 Mayıs’a kadar
01.08 – 15.11 1
Litvanya S
Luksemburg S 01.10 – 31.01 2
Malta S 01.09-31.01 1
Hollanda Y 2
Polonya S
Portekiz S 05.10 – 28.02
05.10 – 06.12 Madeira
Azores yıllık ve bölgeselk değişikliklere sahip 2
Slovakya S
Slovenya Y
İspanya S 12.10 – 31.01
Kanarya Ad. Koruma altında 2
İsveç S 21.08 – 31.10 (Kuzey)
21.08 – 30.11 (Güney) 1,300 1
UK S 01.09 – 31.01 150,000 2
Status: S:Serbest, Y:Yasak
Referanslar :
1: FACE websitesi www.face-europe.org
2: Ferrand & Gossmann, 2001
3: Kıbrıs Doğal Hayatı Koruma Dairesi: www.cypruswildlife.gov.cy
4: Ferrand & Gossman, 2000. enquête nationale sur les tableaux de chasse
5: Farago, 2003..