Sonbaharın solgun yüzü sert kuzeyli rüzgarlarla tatlı bir heyecanı da beraberinde getirir. Avcının hasretle beklediği bu an, doyumsuz tatların yaşanacağı günlerinde başladığı zamandır. Sararan yaprakların altın rengi, soğuyan havanın keskinliği, kızıla dönüşen tan yeri ve gün batımı hüznü değil, bir avcı için sevincin ve canlılığın işaretleridir.
Çulluk, avcı için tarifi zor olan bir sevginin, saygının, heyecanın, lezzetin ve muhabbetin karşılığıdır. Kuş avları içerisinde bu denli önemsenen bir başka kuş neredeyse yok gibidir. O’nun yeri birçok avcının kalbinde apayrı bir öneme sahiptir. Bu önem azalan popülasyon ve çevresel etkiler neticesinde neredeyse O’nu kutsal bir noktaya koymaktadır.
Bu nadide kuşu bizler için önemli kılan bir diğer hususta, avcılığının son derece bilgi gerektirmesi, zorluğu ve iyi yetişmiş köpekle uyum içerisinde yapılmasıdır. Zamanının kör yelvesi artık günümüzün son derece zeki, hareketli ve vurması zor bir kuşu haline gelmiştir. Bu zorluk değişen iklim ve arazi yapılarına göre de farklılık arz ederek daha da pekişmektedir.
Bununla birlikte bilinçli ve bilgili bir avcı ile usta bir köpeğin oluşturduğu bir ekip için bu av, bulması kolay fakat vurması meşakkatli bir spor halini almaktadır. Bu yönü ile de bol aksiyon ve atış imkanı vererek cazibesini en üst düzeyde korumaktadır.
Bizler için son derece önemli olan çulluk avı, bazı önemli hassasiyetleri beraberinde getirmektedir. Konuya tüfek ve fişek seçimi ile başlayalım; Çulluk avı için ideal tüfek, namlu boyları altmış-altmışbeş santim ve içten beş farklı şoklu, tek tetik, hafif çifte ya da süperpoze’lerdir. Enjektör ve tek tetik zorunluluk olmayıp avcı ve tüfek ağırlığı tercihine göre değerlendirilmelidir. Şüphesiz marka ve estetik kaygılar avcının tercihine göre şekillenmekle birlikte otomatik tüfekleri de çulluk avında çok tercih etmiyoruz. Bu, imkanlar ölçüsünde avcının kendi haklı tercihi olmakla birlikte, çift namlulu silahların farklı şok tercihleri, fişek değiştirme kolaylıkları, istenilen fişeği atmaktaki tercih seçenekleri, ava fırsat verme kapasiteleri ve estetik değerleri açısından tercih edilmektedir.
Fişek seçiminde ise çok seçenekli bir alternatifimizin fişekliğimizde bulunmasında yarar var. Öncelikle çok sık, bol yaprak ve kısa mesafeli atışlarda saçmayı dağıtan disparsente fişekler tercih edilmeli. Yine duruma göre keçe tapa, bior tapa, ve kadeh tapa fişekler arazi, bitki örtüsü ve atış koşullarına göre dikkate alınmalıdır. Bu tercihler ise her fermada gerekirse ayrıca ele alınmalı ve fişek seçimi o an yapılmalıdır. Yine fişek tercihlerinde 5-3 olarak yapılan şok seçimine göre de hareket edilmelidir. Eğer otomatik silah tercihimiz var ise, ilk atış için disparsente yada keçe tapa, ikinci atış için ise bior tapa, üçüncü tercih için ise kadeh tapa koymakta yarar olabilir. Çulluğun çok dayanıklı bir kuş olmamasına rağmen, çok ince saçma kullanılmaması da av etiği açısından doğru bir seçim olacaktır. Bu anlamda 8 ve 9 numara saçmalar idealdir. Saçma gramajında ise, özellikle disparsanteler 34 gr olsa da, 30 ile 32 gr arası seçenekler yeterlidir. Bununla birlikte çok sık yapraklı meralarda daha ağır fişekler de denenebilir. Tüm bunların yanında ilk atışlardan sonraki ikinci ve üçüncü atışlarda fişek hızları da önem arz etmektedir. Bu anlamda uzaklaşan çulluğa hızlı fişek tercihi de avantaj teşkil etmektedir. Yine ilk atışlarda dokuz numara, ikinci ve üçüncü atışlarda ise sekiz numara, hatta gerekirse yedi numara sıralaması uzaklaşan av için avantaj sağlayacaktır. Tüm bu seçenekler durumsallık yaklaşımı ile avcının vereceği kararlar çerçevesinde ele alınmalıdır.
Ülkemizde en çok tartışılan konuların başında çulluk avında kullanılan köpeğin seçimi gelmektedir. Bu konuda birbirinden farklı görüşler olmakla birlikte günümüzde her ırkın iyi bireylerinin çulluk avını başarı ile yapacağı bir gerçektir. Bu anlamda çulluk avını sadece belli bir ırka mal etmek son derece yanlış bir yaklaşımdır. Bu, hem söz konusu ırkın diğer avlardaki başarısını gölgelemekte, hem de farklı fermalı av köpekleri ırklarını dışlayan yönü ile eksik kalmaktadır. Şüphesiz bazı köpekler sevk edildikleri avlarda uzmanlaşacaklardır. Özellikle yurt dışında bu anlamdaki uzmanlıklar önemsenmekte ve köpeklerin avantajlı yönlerinden yararlanılmaktadır. Bununla birlikte, günümüzde fermalı av köpeklerinin gelişen fiziksel özellikleri, kokuları, arama sitilleri, av hırsları ve merakları çok üst düzeylerdedir. Böylece, ülkemiz koşullarında her fermalı av köpeği bulunduğu coğrafi ve iklimsel koşullara kolay adaptasyonun yanında sevk edildikleri ve öğrendikleri her avı da başarı ile yapabilecek kabiliyettedirler. Doğa koşullarından ve fiziksel farklılıklardan kaynaklanan ava ve sağlık koşullarına yansıyacak olumsuz bir etkileşim de bu anlamda önem arz edecek boyutta olmayıp, söz konusu da değildir. Çulluk avının sonbahar ve kış aylarında nemli, serin ve soğuk dönemlerde yapılması, tüm köpeklerin fiziksel aktivitelerini ve koku alma duyularını güçlendirerek çulluğu kolay algılamasını ve gün boyu dayanıklılıkla av yapmasını sağlamaktadır. Çok soğuk havalar ise ancak bek avlarında ayazda ya da av dönüşü araçta rüzgara maruz kalan köpekler için sorun teşkil etmektedir. Bu durum ise tüm fermalı av köpekleri için genel bir sağlık sorununu oluşturur. Yalnız aportçu köpeklerde gereksinim olan bek avları, fermalı köpekler için uygulanan bir yöntem olmadığına göre, avda gezinti halindeki sağlıklı herhangi bir fermalı av köpeğinin soğuk hava koşullarından olumsuz etkilenmesi asla sorun teşkil etmemektedir. Yine bunların yanında kısa tüy ya da uzun tüyden kaynaklanan avı ve sağlık koşulunu olumsuz etkileyen önemli bir durum asla bulunmamaktadır. Hatta kısa tüylü köpeklerin kendilerini çok çabuk kurutmaları noktasında avantajları da mevcuttur. Sağlıklı kısa tüylü fermalı av köpeği bireyinin av esnasında buzu kırarak defalarca kez suya yatması ve buzlu suyu içmesi, av esnasında buzla kaplı gölet, dere yada herhangi bir su ve denizden avı aport etmesi sıradan av seyrinin bir parçası davranış konumundadır. Çulluğun çok sık alanlarda bulunması ve bu sık alanlara da yalnız bazı ırk köpeklerin girebileceğini savunan tez de yine yanlış bir diğer tespittir. Bu konuda eleştirilen ırklar olabilecek en sık makilik ve dikenli pirnarlara dahi kolayca girmektedir. Bu anlamda tüy ve deriden kaynaklanan hiçbir olumsuzluk ava ve sağlığa yansıyan yönü ile söz konusu değildir. Deriyi ve tüyü sanki bir zırh olarak görmeye çalışan bu yaklaşım bu anlamda yetersizdir. Unutmamak gerekir ki av köpekleri sert doğa ve iklim koşullarında başarılı avlar yapabilmeleri için avcı olarak yetiştirilirler. Bu anlamda çulluk avlarındaki doğal koşullar hiçbir ırkı ön plana sokmadığı gibi geri plana da atamamaktadır. Fakat burada avcı faktörü son derece önemlidir. Bu çerçevede konuyu şu şekilde sabitleyebiliriz; Irkının özelliklerini üst düzeyde taşıyan av geni yüksek herhangi bir ırka mensup fermalı av köpeği, iyi eğitildiğinde, bol ava götürüldüğünde, usta bir avcı eşliğinde sevk edildiği her avı başarı ile yapar. Bu anlamda çulluk belki de en kolay av konumuna gelebilir.
Köpek ırkları ile ilgili bu doğrultudaki yanlış, yersiz ve eksik bilgiler ülkemizdeki kendi ırkını temsil etmeye yeterli olmayan bireylerin örnek alınması, iyi eğitilmemiş ve yeterli ava götürülmemiş köpeklerin tüm ırka mal edilmesi ve avcı hataları sonucu oluşan sonuçlardır. Bu noktalardan yola çıkarak yapılan yanlış değerlendirmeler tüm ırka mal edilmemeli ve dikkate alınmamalıdır. Bu konularda ki bir diğer dayatma da ticari kaygılardan kaynaklanarak bazı ırkları ön plana çıkarma gayretinden öteye gidememektedir.
Çulluk avlarında önemli bir diğer hususta hava koşullarına uygun mera seçimidir. Bilindiği gibi çulluk ekim ayının ilk haftalarında hava koşullarının uygun olması ile birlikte ülkemize gelmektedir. Bu dönemde çulluk yaşam alanı olarak yüksek rakımlarda nemli ve rutubetli bölgeleri tercih etmektedir. Soğuyan hava ve sert kuzeyli rüzgarlarla bu dağılım meşelik ve tüm makilik alanlara yayılış göstermektedir. Bu anlamda özellikle Marmara ve Karadeniz’in yüksek bölgeleri avantajlı konumda bulunmaktadır. Çulluğun bu yayılışında her bölgenin doğal, coğrafi ve iklim koşullarını ayrıca ele alıp değerlendirmek gerekir. Bu anlamdaki genel yaklaşımlar yerel bölgelerde ve meralarda farklılık arz edebilir.
Soğuk ve don tutmuş buzlu gecelerin sabahında çulluk genellikle güneşe bakan yamaçlarda ve kısmen seyrek bitki örtülerinde bulunur. Kar çulluğu yoğun yağması durumunda göçe sevk eder. Yükseklere yağan karın sonucu ise, karın bittiği güneşli alanlar ve tepelerin etekleri ile düzlüklerdeki korular çulluğun tercih ettiği alanları oluşturur.
Uzun süreli don ve kar yağışları çulluğun yem bulmasını imkansız hale getirir. Bu anlamda çulluklar deniz kenarlarına ve karın olmadığı bölgelere göç ederler. Bu dönemde hızla zayıflayan çulluk aç kalır ve güçsüz düşer. Göç edemeyerek belli alanlarda yoğunlaşmaları ve güçsüz düşmeleri sonucu kolayca avlanabilirler. Bu anlamda çulluğun bu zamanlarda avlanması doğru değildir. Çulluk avı mücadele ve köpeğimizle zevkle yaptığımız bir avdır. Zor duruma düşmüş bir çulluğu vurmaya çalışmak şüphesiz bizlere asla yakışmayacaktır.
Yağmurlu günler çulluğun çok sık meralara girmeyi sevmediği dönemlerdir. Bu anlarda makilik alanların rahat gezinebileceği, seyrek bitki örtüsünü seçerler. Bu anlamda alt gövde dalları sık olmayan pirnarlık alanlar tercih ettiği meralar olabilir.
Lodos havalar çulluk avı için sorun olan en önemli kötü hava koşulunu oluşturur. Bu dönemde kuşun bulunması zorlaşır, avcının ve köpeğin performansı genellikle düşer. Kuruyan toprak çulluğun yüksek nemli bölgelere ve lodosa kapalı dere içlerine yönelmesini sağlar.
Mera seçiminin yanında çulluğun karakteristik özelliklerinin bilinmesi de önemlidir. Köpeğimizin fermada olduğu an çulluk ya sekmekte yada çok uzak bir noktada bulunabilmektedır. Fermaya tersten sokulmak ve kuşun muhtemel kaçış noktalarını kestirmek zaman-zaman çok hızlı hareket etmeyi ve çabuk karar vermeyi gerektirecektir. Bu anlarda köpeğimizin tavrını da çok iyi tahlil etmek ve anlamak gerekecektir. Ayrıca çulluk avında sessizlik son derece önemlidir. Çünkü çulluk, hem köpeği hem de avcıyı aynı anda algılayarak ters yöne kaçmayı başarı ile yapan ender av hayvanlarındandır.
Kaçan ve boş atış yapılan çulluğu merada tekrar bulmak son derece önemli bir diğer husustur. Bu anlamda avcı kuşun mera tercihleri ve konma noktaları hakkında bilgi sahibi olacak ve çulluğu daha iyi tanıyacaktır. Kalkan kuşun takip edilmesi köpeğimizin eğitimi açısından da bir gerekliliktir. Ayrıca atış yapılan ve düşmeyen, fakat saçma alan kuşun bulunması ve zayi olmaması açısından takibi, önemli bir av etiği kuralıdır.
Çulluk için en büyük tehlike gece ışıkla yapılan katliamlardır. Kendini avcı sanan bohçacı dahi olamayacak çapulcuların bu suçları her bölgede takip edilmelidir. Yasal ve etik olmayan bu uygulamayla mücadele etmek her gerçek avcının sorumlulukları arasındadır. Bununla birlikte yasal bir engeli olmamakla beraber gün batımından sonra yapılan çulluk geçit avı da tercih edilmemelidir. Özellikle fermalı av köpeği olan bir avcının bu anlamdaki avcılık yöntemine başvurması son derece etik olmayan yanlış bir yöntemdir.
Çulluk bizler için son derece önemli olan fakat nesli her geçen azalan, az üreyebilen nadide bir kuştur. Limitlere uymalı, yasal ve etik olmayan avlanma yöntemleri ile mücadele etmeliyiz.